Norsk kvalitetsregister for fedmekirurgi

Hovedfunn: 
  • Fedmekirurgi er trygg kirurgi
  • Dei fleste pasientane har god vektnedgang eitt og to år etter operasjonen
  • Det er store geografiske forskjellar i tilgangen til fedmekirurgi

I 2017 vart det registrert 1662 operasjonar på til saman 1658 pasientar. Av dei opererte var 77 % kvinner, og gjennomsnittsalderen ved operasjon var 43 år. 

Av dei 1662 operasjonane var 1619 (97 %) pasienten sin første operasjon for fedme (primæroperasjonar), medan 43 (3 %) var operasjonar der ein endra den første operasjonen (revisjonsoperasjonar). Tala under gjeld berre primæroperasjonar om ikkje anna er nemnt. 

Tala for 2017 viser at 97 % av pasientane låg tre eller færre døgn på sjukehus, og det vart  ikkje registrert nokon dødsfall dei første 30 dagane etter operasjon. Desse tala tyder på at fedmekirurgi er trygg kirurgi. Sjå også resultat under kvalitetsindikator 1-3. 

Vektnedgang etter operasjon

Pasientane går vanlegvis ned i vekt eitt til to år etter ein fedmeoperasjon. Figuren under viser vektnedgang etter operasjon for dei pasientane vi har oppfølgingsdata for eitt og to år for. Den raude linja viser gjennomsnitts KMI (kroppsmasseindeks) på kvart tidspunkt. Figuren er basert på data frå 663 pasientar operert før 1. januar 2016.  

Figur 2 viser kroppsmasseindeks (KMI) før operasjon, ved operasjon, og etter seks veker, eitt år og to år etter operasjon. 

Tilgang til fedmekirurgi

Dette avsnittet er utarbeida i samarbeid med SKDE. Figur 3 og 4 er basert på data frå Norsk pasientregister (NPR) og SOReg-S i tillegg til SOReg-N. Fedmeoperasjonar betalt av pasienten er ikkje med i NPR sine data. 

Det har vore eit stort, oppsamla behov for fedmekirurgi både i Sverige og i større grad i Noreg. Berekningar gjort i Sverige for ti år sidan tyda på eit behov på 90-100 operasjonar per 100 000 innbyggjarar over 5-10 år før ein ville kunne komme ned i ein «steady-state» situasjon med behov for ei operasjonsrate på om lag det halve for å ta hand om nytilkomne tilfelle. (1) 

I Sverige vart talet på operasjonar auka basert på desse berekningane ved å auke kapasiteten i det offentlege, og ved kjøp hjå private klinikkar. Høgast operasjonsrate var det i 2011 med 91 operasjonar per 100 000 innbyggjarar.(2)

I Noreg vart det aldri utført slike berekningar, og offentlege kjøp hjå private har nesten ikkje førekome. Ein stor del av norske pasientar har difor sjølve kjøpt fedmeoperasjonar hjå private i inn- og utland. 

Førekomsten av fedme i 2016 var estimert til 23,1% i Noreg og 20,6% i Sverige.(3)  Saman med eit større  oppsamla behov for fedmekirurgi i Noreg tilseier dette at behovet for fedmeoperasjonar kan vere noko høgare i Noreg enn i Sverige. 

(1) http://www.ucr.uu.se/soreg/component/edocman/arsrapport-2017-del-1/viewd...
(2) http://www.ucr.uu.se/soreg/component/edocman/arsrapport-soreg-2011/viewd...
(3)  http://apps.who.int/gho/data/node.main.A900A?lang=en
 

Figur 3 viser tal operasjonar per 100 000 innbyggjarar basert på pasienten si bustadadresse i åra 2013-2017 samanlikna med gjennomsnittsraten i Sverige. 

Figur 3: Operasjonsrate basert på bustadadresse.

Figur 4 viser i kva grad pasientar operert i 2017 vart operert i eller utafor eige regionale føretak, og i kva grad føretaket kjøpte operasjonar hjå private. Figuren viser mellom anna at eit fleirtal av dei opererte frå Helse Nord vart operert utafor føretaket.

Figur 4: Operasjonsrate og operasjonsstad basert på bustadadresse.


Der er ein samanheng mellom operasjonsrate, tidsløp og pasientar operert utafor føretaket. Tabell 1 viser gjennomsnitt og median dagar frå søknad er registrert motteke i spesialisthelsetenesta  til operasjon. Tabellen er basert på tal frå 1611 pasientar med primæroperasjonar  i 2017. Lengst forløp hadde pasientar ved St Olavs hospital, i Helse Bergen og ved Nordlandssykehuset. Norsk Helseatlas vurderer å studere tilgang til fedmekirurgi saman med SOReg-N i ein eigen rapport. 

Tabell 1: Tid frå motteke søknad til operasjon er utført vist i gjennomsnitt og median dagar frå søknad er registrert motteke i spesialisthelsetenesta til operasjon.

Helseføretak

 

Operasjonar

Gjennomsnitt

Median

St.Olavs hospital HF

41

722

582

Helse Bergen HF

137

685

641

Nordlandssykehuset HF

86

663

649

Sørlandet sykehus HF

92

632

514

Sykehuset Vestfold HF

52

525

317

Helse Møre og Romsdal HF

34

481

449

Helse Førde HF

34

423

422

Helse Nord-Trøndelag HF

111

411

360

Helse Fonna HF

98

399

378

Oslo Universitetssykehus HF

214

322

314

Vestre Viken HF

132

316

278

Sykehuset Innlandet HF

228

312

272

Helse Stavanger HF

148

300

258

Volvat Oslo

23

92

59

Privatsykehuset Haugesund

20

67

66

Ibsensykehuset AS

95

62

49

Volvat Bergen

66

41

33

Kvalitetsindikatorar

Kvalitetsindikator 1: Del pasientar med tre eller færre liggedøgn etter operasjon

Denne kvalitetsindikatoren fortel kor stor del av pasientane som har hatt eit forlenga sjukehusopphald. Fire liggedøgn eller meir behøver ikkje bety at det har oppstått ein komplikasjon, men ein tidleg komplikasjon fører ofte til forlenga opphald.

Tala frå 2017 viser at 97 % av pasientane hadde tre eller færre postoperative liggedøgn.  Liggedøgntala gjeld berre for primæroperasjonar for pasientar vi har informasjon for seksvekers oppfølging på. Tala i figur 5 er derfor basert på tal frå 1526 operasjonar. Berre pasientar med maks 14 liggedøgn etter operasjon er med i figuren. I tillegg var det 3 pasientar med meir enn 14 liggedøgn. 

Figur 5: Tal pasient liggedøgn etter primæroperasjonar i 2017. 

 

 
Kvalitetsindikator 2: Del pasientar med ny innlegging på sjukehus innan 30 dagar etter operasjon.

Ein annan peikepinn på kor mange som kan ha hatt komplikasjonar etter kirurgi kan ein få ved å måle kor mange som har blitt innlagt på sjukehus på ny etter at dei først har blitt utskrivne. Komplikasjonar som fører til ny innlegging kan vere mindre alvorlege komplikasjonar som til dømes magesmerter eller kvalme, men det kan også vere meir alvorlege komplikasjonar som først viser seg etter at pasienten har reist heim frå sjukehuset.  

For 2017 har vi informasjon om den første tida etter operasjonen for 1526 operasjonar. Av desse pasientane vart 80 (5 %) innlagde på same eller anna sjukehus innan dei første 30 dagane etter operasjon.

Kvalitetsindikator 3: Del pasientar som får alvorlege komplikasjonar dei første 30 dagane etter operasjon

Nokre gonger kan det oppstå komplikasjonar etter kirurgi. For å bedømme alvorsgrad av ein komplikasjon brukar ein Clavien-Dindo-klassifikasjonen (sjå figur 6). Alvorsgrad med Clavien-Dindo 3b eller høgare vert her rekna som ein alvorleg komplikasjon. Ved alvorsgrad 3b har pasienten ein komplikasjon eller mistanke om komplikasjon som krev behandling eller undersøkingar der pasienten vert lagt i narkose. Merk at ein nokre gonger kan gjere ein operasjon i narkose som del av ei utreiing for komplikasjon utan at ein finn noko gale. Desse operasjonane er medrekna i talet under. 

Ein alvorleg komplikasjon oppstod etter 30 (2 %) av operasjonane. Det vart ikkje registrert dødsfall dei første 30 dagane etter operasjon.

Figur 6 viser oversikt over alvorsgrad for komplikasjonar etter primæroperasjonar i 2017. Figuren er basert på data frå 1526 operasjonar vi har 6-vekers oppfølgingsdata på.

 

Datakvalitet og dekningsgrad

Dekningsgrad

I 2017 var det 17 einingar som registrerte operasjonar i SOReg-N. Registeret samla inn  data frå alle dei fire helseregionane. Registeret har fått utført ein dekningsgradsanalyse som samanliknar innregistrerte pasientar med tal frå Norsk pasientregister (NPR). Alle operasjonar ved offentlege sjukehus skal rapporterast til NPR, medan private sjukehus berre har plikt til å rapportere operasjonar som blir dekka av det offentlege. 

Samanlagt viser dekningsgradsanalysen at 73 % av fedmeoperasjonane rapportert til NPR også var registrert i SOReg-N. 

Datakvalitet

For å sikre god datakvalitet er det utarbeida fleire system for intern kvalitetssikring: 

  • Kvar tredje månad vert alle data køyrt gjennom systematiske testar for å finne usannsynlege verdiar. Nasjonal koordinator sender så ut lister med moglege avvik til koordinatorane ved sjukehusa som rettar eventuelle feilregistreringar.
  • I utarbeidinga av årsrapporten er det oppretta innebygde testar for å finne moglege feil i datagrunnlaget for årsrapporten. 

For å sikre ei felles forståing for variablar og spørsmål i registeret, arrangerer registeret kvart år ein seminardag for alle som er involvert i registreringane, der drøfting av slike spørsmål er eit hovudtema.

Validering av data

Registeret har innført systematiske besøk for validering av data ved dei enkelte sjukehusa. Første besøk var i desember 2016, og innan utgangen av 2017 hadde 9 sjukehus fått besøk. For å sjekke om data som er ført i registeret er riktige blir eit tilfeldig utval av innregistrerte opplysingar samanlikna med ein tenkt gullstandard, i dette tilfellet elektronisk pasientjournal (EPJ). Nasjonal koordinator saman med ein representant frå sjukehuset samanliknar det som står i pasientjournalen med verdiane som er lagt inn i registeret. Ved utgangen av 2017 var det til saman kontrollert 2360 verdiar ved 9 sjukehus: 

1.    Komplettheit

I forbindelse med årsrapporten vart det gjort ein kontroll av komplettheit for heile registeret, det vil seie i kor stor grad dei opplysingane som kan registrerast faktisk er registrerte. For 6 sentrale verdiar hadde fire av dei 100% komplettheit og dei to andre 98% komplettheit. 

Dei same 6 variablane vart kontrollert ved dei systematiske besøka ved sjukehusa og viste stor grad av komplettheit mellom registeret og journal. 

2.    Samsvar mellom register og journal

Det vart funne ein del feil i registreringane ved dei systematiske besøka. Tabell 2 viser grad av samsvar mellom SOReg-N og pasientjournal for seks sentrale variablar i registeret. Tabellen er basert på 267 kontrollerte verdiar henta frå valideringsbesøk ved 9 ulike sjukehus. 

Tabell 2: 

Variabel

 

Samsvar

Dato for basisregistrering

23/38

61%

Vekt ved basisregistrering

44/58

76%

Høgd ved basisregistrering

58/62

94%

Operasjonsdato

54/62

87%

Utskrivingsdato

33/35

94%

Behandling på sjukehus første 30 dagar etter operasjon

12/12

100%


Nokre av verdiane som var ulike mellom register og journal var tilfeldige feil ved registrering, til dømes feil dato for operasjon eller at ein hadde oversett ei opplysing i pasientjournalen. Andre gonger vart det avdekka systematiske eller rutinemessige faktorar som gjorde det vanskeleg å få med alle opplysingane i registeret. Dette kunne til dømes vere manglar ved innsamlinga av data til journalen som at blodtrykket ikkje var tatt ved kontroll, eller manglande dokumentasjon fordi «det gjer vi alltid».  

For nokre av verdiane vart det oppdaga feil grunna registreringspraksis. Dette gjaldt særleg variablane «dato for basisregistrering» og «vekt ved basisregistrering» der dei fleste avvika kom frå ulike tolkingar av kva tidspunkt opplysingane for basisregistreringa skulle hentast frå. 

Årsrapporter